ÔN THI ĐẠI HỌC BÀI TRÀNG GIANG

Apr 22 2016 11:01:42

Phân tích bài thơ Tràng Giang của thi sĩ Huy Cận.

Bài giảng của Thầy Phan Danh Hiếu. 

 BÀI LÀM

 

Huy Cận là một trong những nhà thơ xuất sắc nhất của phong trào “Thơ Mới”. Ông nổi tiếng với các tác phẩm như: Lửa Thiêng Vũ trụ ca Kinh cầu tự…Bạn đọc biết đến ông nhiều nhất qua bài thơ Tràng giang rút từ tập Lửa thiêng là một trong những bài thơ nổi tiếng nhất của Huy Cận.

Huy Cận tâm sự rằng bài thơ Tràng Giang là do con sông Hồng gợi tứ lúc đầu bài thơ có tên là Chiều bên sông nhưng sau đó nhà thơ đổi tên là Tràng Giang. Nhan đề bài thơ Tràng giang gợi lên không khí cổ kính bởi hai từ Hán Việt gợi hình ảnh một dòng sông dài rộng mênh mông. Không chỉ vậy âm “ang” gợi âm hưởng mênh mang như tiếng sóng vỗ vào lòng ta biết bao nỗi niềm. Và nỗi niềm ấy còn lắng đọng hơn da diết hơn bởi câu đề từ mang cảm xúc chủ đạo cho toàn bài “Bâng khuâng trời rộng nhớ sông dài”.

Bài thơ mở đầu bằng một Tràng Giang mênh mang sông nước:

                           “Sóng gợn Tràng Giang buồn điệp điệp

                             Con thuyền xuôi mái nước song song

                             Thuyền về nước lại sầu trăm ngả;

                             Củi một cành khô lạc mấy dòng”

Tràng giang hiện lên với nhiều hình ảnh đẹp trong cổ thi: dòng sông con thuyền gợn sóng … Nhưng cảnh đẹp mà lại thấm đượm một nỗi buồn da diết bâng khuâng.  Hai chữ “điệp điệp”  gợi hình ảnh những con sóng từng gợn nhẹ nhấp nhô hòa mình vào Tràng giang rồi biến mất trong dòng chảy mênh mông. Sóng của dòng sông của thiên nhiên trong phút ấy cũng hóa thành con sóng lòng của thi nhân với từng nỗi buồn cứ thế trùng điệp ở trong lòng. Nguyễn Du từng viết “Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ”. Có lẽ vì lòng người buồn mà tâm cảnh cũng  nhuốm  lên ngoại cảnh. Nhìn đâu thi nhân cũng chỉ thấy cảnh vật rời rạc chia ly u sầu cứ thế mà hiện lên trong từng câu chữ. Xưa nay thuyền – nước vốn là hai sự vật không thể tách rời thế mà nay chúng lại hững hờ như không ăn nhập vào nhau “Con thuyền cũng không buồn lái để mặc xuôi theo dòng nước lặng lờ. Ngay cả dòng nước trong bản thân con sông cũng không thiết đến nhau cứ âm thầm mà chảy “song song” vờ không quen biết nhau trong đời”. (Hồ Minh Tú trường THPT Chuyên Lê Quý Đôn Bình Định).

Rồi bất ngờ thay trên dòng chảy mênh mông ấy thi nhân bắt gặp cành củi khô đơn độc “Củi một cành khô lạc mấy dòng”. Nhà phê bình Nguyễn Đăng Mạnh nhận xét rằng “Lần đầu tiên trong lịch sử thi ca một cành củi khô trôi vào thơ Huy Cận như nỗi cô đơn của một kiếp người trong xã hội cũ”. “Cành củi” thôi đã gợi lên sự nhỏ bé đơn độc lại còn “củi khô” nữa thì lại càng bé nhỏ tội nghiệp hơn. Phải chăng hình ảnh cành củi khô trôi nổi phù du trên sóng nước Tràng giang chính là hình ảnh ẩn dụ để biểu tượng cho kiếp người như thi nhân đang nổi trôi bơ vơ vô định giữa dòng chảy của cuộc đời giữa cuồng phong của một đất nước mất chủ quyền ?

 Vẫn tiếp nối cái u sầu buồn bã của khổ một khổ thơ tiếp theo như đẩy đưa con người lên đến đỉnh sầu:

   “Lơ thơ cồn nhỏ gió đìu hiu

            Đâu tiếng làng xa vãn chợ chiều.

           Nắng xuống trời lên sâu chót vót.

       Sông dài trời rộng bến cô liêu.”

Huy Cận tâm sự rằng ông học được ý từ hai câu thơ của Chinh phụ ngâm: “Non Kỳ quạnh quẽ trăng treo/ Bến phì gió thổi đìu hiu mấy gò”. Và thần thơ cổ điển ấy đã nhuốm vào Tràng giang mang cái buồn thương hiu hắt. Trên dòng Tràng giang mênh mông mọc lên “lơ thơ cồn nhỏ”. Từ láy “lơ thơ” diễn tả sự rời rạc thưa thớt của những cồn đất nhỏ nhoi mọc lên giữa dòng sông gợi cảm giác hoang vắng cô tịch tiêu điều xơ xác. Hai chữ “đìu hiu” như càng khắc sâu thêm nỗi buồn hiu hắt làm câu thơ chùng xuống như một tiếng thở dài man mác. 

Trong tiếng gió buổi chiều là âm thanh của cuộc sống con người nhưng  nghe mơ hồ quá “ Đâu tiếng làng xa vãn chợ chiều”. Đâu là ở đâu ? Không xác định. Đó là thứ âm thanh mơ hồ của một phiên chợ đã vãn theo làn gió lan xa mãi. Nó chỉ thoáng qua trong gió rồi tắt lịm giữa bóng chiều đang xuống càng làm cho cảnh chiều hư vô càng gợi thêm sự vắng vẻ quạnh hiu. Nhà thơ như đang bị vây giữa không gian ba chiều rộng lớn “Nắng xuống trời lên sâu chót vót/ Sông dài trời rộng bến cô liêu”. Vũ trụ được đẩy lên cao bởi khi nắng chiều xuống bầu trời như được nâng lên hẳn làm nên độ cao “sâu chót vót”. Chữ “sâu” rất ấn tượng. Nếu dùng từ “cao” thì chỉ tả được độ cao vật lý của bầu trời còn chữ “sâu” vừa tả được độ cao vừa gợi được cảm giác của con người trước chiều cao ấy. Đó chính là sự rợn ngợp của hồn người trước cái vô cùng của vũ trụ. Vì thế đọc câu thơ lên ta có cảm giác hồn mình như đang mênh mang cùng thiên địa. Con người trong phút ấy trở nên nhỏ bé cô đơn hơn bao giờ hết. Nhà thơ gọi quãng mình đứng là “bến cô liêu” hay chính tâm hồn thi nhân đang lẻ loi và hoang vắng. Có lẽ Huy Cận và Xuân Diệu đã đồng điệu khi gọi hồn mình là “bến cô liêu” hay Chiếc đảo hồn tôi rợn bốn bề(Xuân Diệu) 

          Nhưng chưa dừng lại ở đó cái tôi cô đơn của thi nhân còn đi sâu hơn nữa vào ngọn nguồn của nỗi buồn thương:

                                    “ Bèo dạt về đâu hàng nối hàng;

                                       Mênh mông không một chuyến đò ngang.

                                       Không cầu gợi chút niềm thân mật

                                       Lặng lẽ bờ xanh tiếp bãi vàng.”

Hình ảnh cánh bèo trong “bèo dạt về đâu”  mang  thân phận con người: lạc loài trôi nổi. Đó chính là hình ảnh của số phận con người “hàng nối hàng” không biết đi về đâu trong xã hội cũ khi chưa có cách mạng về. Cảm giác cô đơn khiến nhà thơ muốn tìm đến một sự gần gũi một sự kết nối. Phóng tầm mắt ra sông rộng thấy Mênh mông không một chuyến đò ngang”; “Không cầu gợi chút niềm thân mật” để rồi  thấm thía một sự đơn độc trọn vẹn. Hai từ “không” hai lần phủ định “không đò” “không cầu” trong hai câu thơ như hai cái lắc đầu buồn bã. Chỉ có con người đơn độc giữa không gian vô tình vô cảm. Nhìn đâu cũng chỉ thấy “Lặng lẽ bờ xanh tiếp bãi vàng”.

 Khổ thơ cuối cùng khép lại mang niềm tâm sự sâu kín của thi nhân về tình yêu quê hương đất nước:

                                      Lớp lớp mây cao đùn núi bạc

                                      Chim nghiêng cánh nhỏ: bóng chiều sa.

                                      Lòng quê dợn dợn vời con nước

                                      Không khói hoàng hôn cũng nhớ nhà.”

    Một không gian quen thuộc đúng là hình ảnh trong một bức tranh cổ : một rặng núi xa những đám mây bạc từ mặt đất chầm chậm dâng cao. Có thể nói cảnh vật hiện lên ở khổ cuối là cảnh vật cô đọng nhất nhưng cũng hàm chứa nhiều ý nghĩa nhất. Tầng tầng lớp lớp những áng mây chồng chất lên nhau như chất chứa cả nỗi niềm ẩn khuất của nhà thơ. Động từ “đùn” diễn tả trạng thái hoạt động tràn đầy sức sống ánh sáng chiếu vào lấp lánh như màu bạc. Cả bài thơ chỉ có mỗi dòng này le lói sự sống tươi mới rực rỡ” (Hồ Minh Tú trường THPT Chuyên Lê Quý Đôn Bình Định). Cảnh thật hùng vĩ tráng lệ nhưng đối lập với cái hùng vĩ ấy là hình ảnh cánh chim nhỏ bé đơn côi đang “nghiêng cánh nhỏ”. Bóng chiều buông xuống đè nặng lên cánh chim bé nhỏ lạc lõng giữa bầu trời rộng thênh thang. Cánh chim như chở nặng nỗi niềm thi nhân hay chính là hình bóng thi nhân đang lạc lõng bơ vơ giữa vòng xoáy cuộc đời?

Không nhìn vào không gian nữa nhà thơ nhìn vào chính tâm hồn mình. Thi sĩ gọi tâm hồn mình là “lòng quê”.  “Lòng quê dợn dợn vời con nước” "dợn dợn" là một từ láy nguyên sáng tạo của Huy Cận chưa từng thấy trước đó. Cho thấy một nỗi niềm bâng khuâng cô đơn của "lòng quê" đang “dợn” lên trong tâm hồn thi nhân làm cho hồn người nôn nao không yên. Nỗi niềm đó là nỗi niềm nhớ quê hương khi đang đứng giữa quê hương của chính mình nhưng quê hương đã không còn. Đây là nét tâm trạng chung của các nhà Thơ Mới lúc bây giờ.

Câu thơ cuối cùng khép lại “Không khói hoàng hôn cũng nhớ nhà”. Nhà thơ đã mượn ý thơ  Thôi Hiệu để nói lên nỗi lòng của mình. Cách đó mười thế kỷ Thôi Hiệu nhìn khói sóng trên sông mà lòng nhớ quê hương da diết khôn nguôi:

Nhật mộ hương quan hà xứ thị

Yên ba giang thượng sử nhân sầu

(Quê hương khuất bóng hoàng hôn

Trên sông khói sóng cho buồn lòng ai)

Huy Cận không nhìn thấy "khói" nhưng vẫn nhớ nhà da diết. Đó chính là tâm trạng và lòng yêu quê hương sâu kín của nhà thơ. Từ đó bài thơ  mở ra một tình yêu lớn lao hơn mỗi miền quê mỗi cảnh vật. Tình  yêu đó mang nỗi buồn sông núi nỗi buồn về đất nước. Phải chăng đó chính là sự đồng điệu của hai tâm hồn thi sĩ  cách nhau mười thế kỷ?

Tràng giang mang đậm phong vị cổ điển và hiện đại qua việc vận dụng nhuần nhuyễn thể thơ bảy chữ với cách ngắt nhịp gieo vần cấu trúc đăng đối; bút pháp tả cảnh ngụ tình gợi hơn là tả …nhiều từ Hán Việt cổ kính còn tình cảm thi nhân mang màu sắc hiện đại.

“Tràng giang” là một trong những bài thơ hay nhất trong tập thơ “Lửa thiêng”. Nó là ngọn lửa thiêng liêng ngọn lửa vĩnh cửu toả sáng một hồn thơ đẹp. Thi sĩ đã chọn thể thơ thất ngôn với bốn khổ thơ như một bức hoạ tứ bình tuyệt tác.  Như Xuân Diệu đã từng nói“Tràng giang là bài thơ ca hát non sông đất nước do đó dọn đường cho lòng yêu Giang sơn Tổ quốc” . Đọc “Tràng giang” ta thêm yêu thêm nhớ đất trời sông núi quê hương Việt Nam.

 

Thầy cô và các em ghi rõ nguồn khi Copy từ trang này! Yêu cầu để bản quyền tác giả!

SẼ POST CÁC BÀI ĐÂY THÔN VỸ DẠ CHIỀU TỐI TỪ ẤY vào ngày mai!

lương minh anh

văn hay chữ tốt

bài văn rất hay và súc tích thưa thầy.

maianh

doc van rat hay nhung bon em di hoc them co giao bao phai phan tich ki tung cau chu cua bai tho co thay a.lam nhu vay lieu co duoc k????hjx

Mai

Re: ÔN THI ĐẠI HỌC BÀI TRÀNG GIANG: Phân tích bài thơ Tràng Giang của thi sĩ Huy Cận.

hay ạ
cảm ơn thầy về bài viết

love

THẦY UI

THẦY post bài song _ xuân quỳnh đi thây

onthidh

Một bạn mới : cẢM ƠN EM GHÉ THĂM VÀ HỌC TẬP NHÉ!

Một bạn mới

quá tuyệt

đọc bài giảng của thầy xong e cảm thấy hiểu sâu vào bài này rất nhiều . Cảm ơn thầy nhìu nhé .

onthidh

Long | 02/05/2011: Học kỹ hai bài đó nhé!

onthidh

bapxuyen: Thank you! hi hi

onthidh

huong | 02/05b TRẢ LỜI RỒI MÀ EM DẠO NÀY TH BẬN QUÁ NÊN EM CHỜ NHÉ!

huong

thay oi! thay ah! sao thay lau tra loi comment cua e z?